Vraagtekens bij klimaatwinst Tata door miljardensubsidie Nederlandse Staat

Het is maar de vraag of de twee miljard euro groene subsidie die de Nederlandse Staat aan Tata Steel wil geven, daadwerkelijk leidt tot minder CO2-uitstoot. Jaren overleg tussen verschillende kabinetten en de staalfabriek over vergroening leidde afgelopen september tot een conceptakkoord met het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG).
De NOS sprak de afgelopen tijd met experts die grote vraagtekens hebben bij die afspraken. De kern van de kritiek: de deal leidt weliswaar tot minder CO2-uitstoot binnen Nederland, maar een deel van die uitstoot wordt verplaatst naar het buitenland. Ook zijn toekomstige vergroeningsplannen nog te onzeker om ze nu al voor waar te kunnen aannemen.
“Ik moet de berekeningen nog zien die bewijzen dat dit echt wat oplevert voor het klimaat,” zegt een van de experts, de Tilburgse hoogleraar Herman Vollebergh. “Ik vind dat er niet overtuigend is aangetoond dat deze deal tot voldoende CO2-vermindering gaat leiden. Het is in ieder geval geen garantie.”
De komende maanden worden details van de overeenkomst verder uitgewerkt. Het nieuwe kabinet zal daar dan weer over moeten beslissen.
Grootste uitstoter
Tata Steel is de grootste CO2-uitstoter van Nederland en verantwoordelijk voor bijna een kwart van de CO2-uitstoot van de Nederlandse industrie. Al die koolstofdioxide draagt bij aan de opwarming van de aarde. Als Nederland zijn eigen klimaatdoelen wil halen, zal de industrie flink moeten verduurzamen. In 2050 zou Nederland zelfs helemaal geen extra CO2 meer moeten uitstoten.
Om die uitstoot naar beneden te krijgen, probeerden de afgelopen kabinetten afspraken te maken met de grootste uitstoters. Vrijwel al die gesprekken zijn stukgelopen, maar met Tata Steel ligt er dus wel een concept. Een deal die geldt als de hoofdprijs, gezien het hoge CO2-aandeel van Tata. Het kabinet hoopt met de deal ook het bedrijf in Nederland te houden, en de leefomgeving gezonder te maken voor omwonenden.
Tata wil in 2045 volledig klimaatneutraal zijn, onder meer door over te schakelen van kolen op aardgas en daarna van aardgas naar groen gas. Beide overgangen zijn discutabel, zeggen experts.
Amerikaans schaliegas
Zo is sinds de wereld veranderd sinds de politiek gesprekken begon met de industrie over aardgas. De gaskraan in Groningen is dichtgedraaid en de verwachting is dat de Europese gasmarkt zal worden overspoeld met Amerikaans gas.
Dat Amerikaanse gas is echter veel vervuilender. Bij de winning van Amerikaans schaliegas lekt veel methaan weg, een broeikasgas dat 25 keer zo sterk kan zijn als CO2. Een adviescommissie die in opdracht van het ministerie keek naar de afspraken met Tata Steel schreef al dat de wereldwijde uitstoot zal toenemen bij een grotere afhankelijkheid van Amerikaans gas.
Methaanexpert Thomas Rockmann van de Universiteit Utrecht kijkt daarom met verbazing naar de Nederlandse keuze. “Milieumaatregelen bij gasproductie en het toezicht erop worden wereldwijd steeds meer geschrapt. Wat dat betreft kun je vraagtekens zetten bij de klimaatwinst als je overstapt van kolen naar gas.”
‘Papieren werkelijkheid’
Tata Steel en het ministerie van KGG zeggen dat ze geen eisen kunnen stellen aan waar het gebruikte gas vandaan komt, want het is een groothandelsmarkt. Volgens beide partijen valt het niet op voorhand te zeggen dat Tata Steel gas zal krijgen uit het buitenland, en ook niet uit welk specifiek land dat zal zijn. Daarnaast komt ook bij het winnen van kolen methaan vrij.
Rockmann pleit er daarom voor dat goed in beeld wordt gebracht tot hoeveel uitstoot gaswinning leidt. “Ik vind het niet verstandig om twee miljard belastinggeld te investeren als je niet heel goed monitort hoe groot de methaanlekkages zijn bij het gas dat je gebruikt.”
Voor de Nederlandse klimaatdoelen zou deze deal wel winst zijn, want de uitstoot op Nederlandse bodem daalt wel. Maar dat is een papieren werkelijkheid, zeggen de experts, CO2 houdt namelijk niet bij de landsgrenzen op.
In een reactie wijst KGG erop dat bij dit soort afspraken tussen de overheid en vervuilende bedrijven altijd alleen wordt gekeken naar uitstoot die plaatsvindt bij het bedrijf in kwestie. “Omdat we daar directe invloed op hebben. Uitstoot elders is ook belangrijk, maar die ontstaat vaak bij andere bedrijven waarmee wordt samengewerkt.”
Overstap naar groen gas
Op den duur is het plan dat Tata helemaal geen aardgas meer gebruikt, maar overstapt op groen gas. Dat is bijvoorbeeld gemaakt uit afval of mest. Ook daarover zijn zorgen.
Op dit moment is de markt voor groen gas nog lang niet groot genoeg om Tata volledig van groen gas te voorzien. Tata zelf zegt dat dit kan op het moment dat het “beschikbaar is op grote schaal”. Het bedrijf heeft 1,5 keer zoveel nodig als wat er nu al in Nederland beschikbaar is. En ook andere bedrijven staan in de rij, zeggen de experts.
De zorg is dat rond 2035, als Tata de overstap wil maken, er nog steeds enorme tekorten en dus hoge prijzen zijn. De adviescommissie schreef eerder al dat daar serieuze risico’s aan kleven. “Tata blijft dan langer dan gepland afhankelijk van aardgas.”
Versnellen
Maar, zeggen zowel Tata als KGG en een aantal experts, de (enorme) vraag van Tata naar groen gas kan ook een impuls geven aan de markt. Tata: “Onze langjarige contracten helpen bij investeringsbeslissingen.” Hoeveel groen gas Tata moet afnemen, moet nog worden uitgewerkt in de definitieve afspraken. Ook zijn er volgens het ministerie Europese investeringen en aankomende Nederlandse wetgeving die dit proces gaan versnellen.
Hoogleraar Vollebergh denkt dat ook het gebruik van gas op lange termijn niet houdbaar is voor Tata Steel. “Het zal denk ik overal gaan uitlopen op elektrificatie. Dan zou je toch willen dat we daarmee opschieten en niet eerst miljarden investeren in een tussenfase met gas en dan alsnog naar elektrificatie overstappen.”
Een nieuwe minister zal het komende jaar de knoop moeten doorhakken.

Lees het hele verhaal via NOS Nieuws: Vraagtekens bij klimaatwinst Tata door miljardensubsidie Nederlandse Staat