Winterspelen door klimaatverandering op minder plekken en met meer kunstsneeuw

“Overal sneeuw maar niet in Cortina”, “er ligt een armzalig beetje sneeuw” en “hittegolf in de winter”, schreven Nederlandse kranten eind 1955. Vier weken voor de Olympische Winterspelen namen de zenuwen in Italie toe. Met trucks voerden militairen sneeuw aan uit andere delen van de Dolomieten.
Zulke zorgen zijn er niet voor de huidige editie. Het vriest in het noorden van Italie en op de pistes ligt voldoende (kunst)sneeuw. Toch maakt het Internationaal Olympisch Comite (IOC) zich zorgen over de toekomst van de Winterspelen. Klimaatverandering is goed merkbaar in skigebieden, zoals in de Alpen, en ideale winteromstandigheden worden minder vanzelfsprekend. De plaats Cortina d’Ampezzo is in februari nu 3,6 graden Celsius warmer dan tijdens de vorige Spelen.
Twee jaar geleden liet het IOC daarom onderzoeken hoe klimaatbestendig de Winterspelen zijn. “We hebben naar twee criteria gekeken”, zegt Robert Steiger, van de Universiteit van Innsbruck. “Of er 30 centimeter sneeuw lag, de minimale hoeveelheid om te skien, en of het elke nacht vroor.” Zonder vorst wordt de sneeuw zacht. Dat leidt tot blessuregevaar en oneerlijke wedstrijden omdat niet alle skiers op dezelfde ondergrond sporten.
Als een plek in minimaal negen van de tien winters aan de voorwaarden voldeed, gold deze als ‘klimaatbestendig’. Voor 93 skigebieden werden toekomstscenario’s bekeken op diverse momenten, rekening houdend met scenario’s waarin de aarde meer of minder opwarmt.
Eerst het goede nieuws: ook in de toekomst blijven de Winterspelen mogelijk, blijkt uit het onderzoek. Zelfs als de aarde snel opwarmt zijn er ook in 2080 nog locaties om de Spelen te organiseren, ook in Europa.
In de meest realistisch geachte scenario’s neemt het aantal geschikte skigebieden wel af. Op dit moment zijn de Spelen in 63 van de 93 gebieden betrouwbaar te organiseren. In 2050 zijn dat er 52 en aan het einde van de eeuw nog maar 46.
Sneeuwkanonnen zijn essentieel
De Paralympische Spelen, die plaatsvinden in maart na de reguliere Spelen, krijgen het moeilijker. Als de organisatie niet met die datum schuift, zijn er in 2050 nog maar 22 skigebieden klimaatbestendig. Op verzoek van opdrachtgever IOC wil Steiger niet zeggen welke van de 93 plekken niet meer geschikt zijn.
Steigers onderzoek gaat ervan uit dat pistes worden geprepareerd met sneeuwkanonnen. Zonder kunstmatige, formeel ’technische’ sneeuw, daalt het aantal geschikte skigebieden dramatisch. Toch is het realistisch ervan uit te gaan dat organisaties sneeuwkanonnen gebruikten, benadrukt Steiger: “Het is in de praktijk moeilijk voor te stellen dat je een skiwedstrijd houdt zonder sneeuwproductie.”
Zelfs zonder klimaatverandering zijn sneeuwkanonnen nodig voor zowel de gewone wintersport als de topsport, zegt Arjen de Graaf van de Nederlandse Ski Vereniging. “Neem een middelgroot skigebied als het Stubaital. Daar gaan dagelijks 20.000 mensen van een helling. Die verwachten goede kwaliteit en een bepaalde hardheid. Die krijg je niet met alleen natuursneeuw.”
Met 120 kilometer per uur naar beneden
Ook voor wedstrijden worden pistes uitgebreid geprepareerd. Niet alleen met kunstmatige sneeuw. “Er wordt letterlijk water opgespoten, dat in het sneeuwdek trekt en bevriest”, zegt De Graaf. “Je krijgt een knetterharde sneeuwijslaag zodat de omstandigheden voor de nummer 1 hetzelfde zijn als voor de nummer 30. En je veilig met snelheden van 120 tot 130 kilometer per uur naar beneden kan.”
De Spelen gebruiken al kunstmatige sneeuw sinds de jaren tachtig. Bij de vorige spelen in Peking, een regio waar het nooit veel sneeuwt, was zelfs alle sneeuw kunstmatig. Daar kwam veel kritiek op. Voor het maken van sneeuw is water en stroom nodig.
Arjen de Graaf van de Nederlandse Ski Vereniging benadrukt dat het bedrijven van een skigebied, waaronder het maken van sneeuw, slechts een beperkt deel is van de totale broeikasgasuitstoot van wintersport. “Dat is 2 tot 4 procent”, zegt De Graaf. “60 tot 80 procent zit in de reis naar de bestemming, en 15 procent zit in het verblijf. Het is dus veel belangrijker hoe je ernaartoe gaat: met het vliegtuig, de trein of bijvoorbeeld de elektrische auto.”
Spelen moeten verduurzamen
In afwachting van Steigers onderzoek stelde het IOC de keuze voor de Spelen van 2030 en 2034 uit. Inmiddels is er gekozen voor de Franse Alpen en Utah, twee klimaatbestendige plekken.
Ook moet duurzaamheid een grotere rol gaan spelen. “Vanaf 2030 is klimaatactie een contractuele verplichting voor organisatoren”, laat het IOC weten in een reactie. “Duurzaamheid moet in het DNA” en “organistoren moeten toegewijd zijn aan het aanpakken van klimaatverandering, het beschermen van biodiversiteit en hun hulpmiddelen zo duurzaam mogelijk beheren”.
Zo moeten regio’s laten zien dat ze stadions, pistes en accommodaties zo min mogelijk nieuw bouwen. De Spelen mogen daarom over een groter gebied plaatsvinden. IJsstadion Thialf, in Heereveen, is zelfs in de running om de locatie te worden voor het schaatsen tijdens de Winterspelen van 2030 in de Franse Alpen. Ook moet de organisatie zoveel mogelijk hernieuwbare stroom gebruiken.
In 1956 kwam het, zoals altijd, wel goed met de Spelen. In januari begon het te sneeuwen en lagen de pistes er zelfs zonder sneeuwkanonnen goed bij.

Lees het hele verhaal via NOS Nieuws: Winterspelen door klimaatverandering op minder plekken en met meer kunstsneeuw

Trefwoord(en): sneeuw