Steeds meer Afrikanen naar Rusland gelokt om als militair te vechten in Oekraine

Rusland heeft niet genoeg manschappen aan het front in de oorlog met Oekraine en ronselt daarom steeds meer Afrikaanse mannen. Vaak worden ze onder valse voorwendselen naar Rusland gelokt en op de gevaarlijkste plekken ingezet.
In een buitenwijk van de hoofdstad Nairobi wordt gerouwd. Moeder Bibiana Wangari droogt haar tranen terwijl ze naar kinderfoto’s kijkt van haar zoon Charles Waithaka. Hij kwam op 30-jarige leeftijd om aan het front in Oekraine nadat hij op een landmijn stapte.
“Charles was een zachtaardige jongen die een goede baan had bij een fabriek. Maar hij kreeg veel geld aangeboden om in Rusland te gaan werken. Hij wilde een beter leven voor zichzelf en voor mij.”
Eenmaal aangekomen in Rusland bleek de werkelijkheid anders. Hem wachtte geen baan in een fabriek, maar hij moest een contract in het Russisch ondertekenen dat hij niet kon lezen. In plaats van de beloofde baan als onderhoudsmonteur kreeg hij een korte militaire training en werd hij naar het front gestuurd. “Hij wist niet hoe hij moest schieten en had nog nooit een geweer vastgehad”, zegt zijn moeder.
Wangari laat foto’s zien die Charles stuurde. Hij heeft een uniform aan en zit in de sneeuw. Er zijn ook beelden met andere Afrikaanse mannen en met Russische militairen. “Ze vertelden hun dat ze video’s en foto’s moesten maken waarop ze lachten, zodat wij thuis zouden denken dat het goed met hem ging. Maar dat is een leugen.” Ze laat een wanhopig voicebericht horen waarin Charles huilt en vraagt om terug naar huis te mogen. Maar dat was geen optie.
Steeds meer mannen
Charles is geen uitzondering. Een groeiend aantal Afrikaanse mannen vecht mee aan de Russische zijde tegen Oekraine. Hun worden veelal banen met goede salarissen beloofd door Russische rekruteerders en Afrikaanse wervingsbureaus die met hen samenwerken.
Ook via campagnes op sociale media worden ze naar Rusland gelokt. Soms gaat het om mannen met een militaire achtergrond en weten ze wat ze gaan doen. Maar een groot deel van de mannen wordt voorgelogen dat het om civiele banen gaat, zoals chauffeur, kok of fabrieksarbeider, of om banen bij het leger, maar niet in een gevechtsfunctie.
Het onderzoekscollectief All Eyes On Wagner documenteert in zijn rapport The Business of Despair ruim 1400 Afrikaanse strijders uit 35 landen die tussen 2023 en medio 2025 voor Rusland gingen vechten. Het werkelijke aantal zou volgens ander onderzoek mogelijk tussen de 3000 en 4000 liggen.
De 31-jarige Keniaan Dancan Cheng wist uit Rusland te ontkomen. Volgens hem worden de Afrikaanse mannen slecht behandeld. Zo krijgen ze weinig te eten en moeten ze vaak naar gevaarlijke gebieden. Ook gaan op sociale media verschillende video’s rond waarin Afrikaanse mannen racistisch worden bejegend door Russische stemmen.
“Ze offeren Afrikaanse mannen op”, zegt Cheng in een parkje in Nairobi. “Ze beloven ons veel geld omdat ze weten dat we daar toch gaan sterven. Dan hoeven ze ons ook nooit te betalen. Ik heb zo veel dode lichamen gezien, ook van andere Afrikaanse mannen.”
Rusland kampt na vier jaar oorlog met een tekort aan manschappen en wil de eigen zonen niet inzetten voor de gevaarlijkste missies. Daarvoor gebruiken ze niet alleen Kenianen, maar onder meer ook Nigerianen, Ugandezen, Gambianen, Kameroenezen en Ghanezen. De werkloosheid en uitzichtloosheid in veel van deze landen zijn groot, waardoor de belofte van een goede baan en een goed salaris aantrekkelijk is.
“Ga niet”, roept de Keniaanse mensenrechtenactivist Fredrick Ojiro Odhiambo van de mensenrechtenorganisatie Vocal Africa. Hij zit in zijn kantoor in Nairobi en heeft printjes liggen van WhatsApp-berichten die Keniaanse mannen hem stuurden. “Kijk hier, deze man ligt nu gewond in een ziekenhuis in Rusland en is bang dat hij weer teruggestuurd wordt naar het front. Hij smeekt om hulp om terug naar huis te kunnen.”
Zijn organisatie staat tientallen gezinnen bij wier zonen nog vechten, overleden zijn of vermist worden. “Dit gaat veelal niet om mannen die weten waar ze terechtkomen”, zegt hij. “Dit is illegale rekrutering, slavernij, mensenhandel.”
Beweging in politiek
Met zijn hulp spreken steeds meer Keniaanse gezinnen zich uit en is er beweging in de Keniaanse politiek. De minister van Buitenlandse Zaken heeft beloofd dat in maart een diplomatieke missie naar Moskou wordt gestuurd om hierover te praten. Ook zouden er al Kenianen zijn teruggehaald. Mensenrechtenactivist Odhiambo blijft sceptisch over de vraag of ze de Afrikaanse rekrutering echt kunnen stoppen.
Moeder Wangari blijft hoop houden. “Ik wil niet dat andere moeders dit door moeten maken.” Ze hoopt niet alleen dat de levende zonen naar huis worden gehaald, maar ook de doden. Want zij kreeg het stoffelijk overschot van haar zoon niet terug. “Ik slaap niet, omdat ik alleen maar kan denken aan het lichaam van mijn zoon en dat niemand daar om hem geeft. Hoe hij is gestorven, ver weg van zijn moederland, in een oorlog die niet de zijne is.”

Lees het hele verhaal via NOS Nieuws: Steeds meer Afrikanen naar Rusland gelokt om als militair te vechten in Oekraine

Trefwoord(en): Afrika Oekraïne Rusland